Studiereis 2008 - Oost Europa

DAG 1: VERTREK
Vrijdag 3 oktober 2008

Om 16.30u verzamelden we met zijn allen bij het station van Eindhoven. hier werden alvast wat etenspakketten voor onderweg uitgedeeld. Nadat iedereen compleet was, vertrokken we naar het goede spoor. Vanuit Eindhoven namen we de trein naar Utrecht CS, waar we op de ICE naar Frankfurt A.M. moesten stappen. Eenmaal in Frankfurt, konden we op de nachttrein naar Wenen stappen, die met enige vertraging aankwam. Met veel moeite maakten we de krappe slaapcoupés klaar om te slapen. Het paste allemaal net!

DAG 2: BRATISLAVA
Zaterdag 4 oktober 2008

Na een diepe slaap op de enigszins harde bedden van de nachttrein naar Wenen moesten we de overstap maken op de trein naar Bratislava. Nou bleek dit niet zo’n probleem te zijn, gezien niet iedereen even goed geslapen had, als de commissie zelf. Verhalen over donkere schimmen, en enge mannen die ’s nachts door de trein zouden hebben gespookt gingen al snel de ronde. Gelukkig bleken alle spullen nog compleet, en konden we met de hele groep aan het laatste deel van deze trip beginnen.

In de trein kwamen we voor het eerst in contact met de gezellig kletsende, maar onverstaanbare Slowaken. Die ons met handen en voeten konden uitleggen bij welk station we uit moesten stappen. Uiteindelijk kwamen we hier iets verlaat, maar wel met de complete groep en bagage rond 12 uur aan. En gelijk keken we onze ogen uit, dit station bleek precies te voldoen aan al onze beelden van Bratislava, Vervallen, donkere gangen, veel graffiti, en ook in de omgeving van het station veel beton en afgebladderde verf. Echter bleken wij niet in de grote aankomst hal te zijn aangekomen maar in een zij gedeelte van het station. De oorspronkelijke stationshal bleek namelijk wel mooie elementen te bevatten, zoals later nog uitgebreid in een van de onderzoeken kunnen lezen. Na het pinnen van duizenden Koruna’s , konden we op weg naar het hostel. Ook deze trip was een avontuur op zich, met een antieke tram (afstammend uit de tijd van het communisme) begaven we ons naar hostel Blues. En dit hostel bleek echt boven verwachting goed te zijn. Na het verdelen van de sleutels kon iedereen zich gaan opfrissen in de ruime kamers van het hostel, en uit gaan vechten wie er boven en wie er onder in het stapelbed mocht slapen de komende nachten.

Omdat we inmiddels iets achter liepen op ons toch wel volle schema, werd de tijd voor opfrissen en lunchen wat ingekort, zodat de meeste broodjes en lekkernijen ingeslagen werden bij de plaatselijke supermarkt. Nadat iedereen met zijn beste Slowaaks, Duits of een mengeling daar van een lunch had bemachtigd konden we op weg naar de eerste lezing. In het hoofdgebouw van de Technische Universiteit van Bratislava werden we welkom geheten door Prof. Finka, vicerector van de Universiteit verantwoordelijk voor Human resources en tegelijkertijd hoogleraar aan de faculteit voor architectuur. Deze lezing gaf ons een beter beeld van het ontstaan en de ontwikkeling van de stad Bratislava. Erg interessant was het om te horen hoe de toegangswegen tot Bratislava waren ontwikkeld in de loop der jaren, hoe de stad was omgegaan met de explosieve bevolkingsgroei, en wat de plannen voor de toekomst zijn. Ook bleken ze vanuit de universiteit nog een collega docent te hebben geregeld, die ons langs een aantal vernieuwende architectuur projecten van de stad zou leiden.

Met in het achterhoofd dat we hierna zelf ook al een stadstour ingepland hadden van zo’n drie uur, en de vermoeidheid die na de 16 uur durende treinreis van afgelopen nacht toch wel begon toe te slaan, was niet iedereen even gelukkig met deze spontaan ingelaste tour. Ook in ons strakke tijdschema was er niet echt tijd over voor deze tour, maar dit vriendelijke aanbod afslaan, terwijl deze mannen speciaal voor ons in het weekend naar hun werk waren gekomen was ook geen optie. Wat leidde tot een tour op zeer hoog tempo door de stad.

Gelukkig waren we ondanks alles ook op tijd bij de volgende stadstour waar onze gids al vol enthousiasme op ons stond te wachten. Onze start plaats de faculteit voor Architectuur, waar we naast een snelle plaspauze ook de werken van verschillende studenten konden bewonderen. Deze erg spontane en enthousiaste gids leidde ons langs het oude stadscentrum met de mooie pittoreske pleinen, de diverse monumenten, het nog altijd intact zijnde met bladgoud versierde postkantoor, en uiteindelijk na een flinke klim de heuvels op naar het kasteel van voormalig koningin Maria Theresa. Na deze interessante tour, was iedereen erg moe, en vooral ook hongerig. Terug in het stadcentrum, werd er voor iedereen een plekje gezocht om lekker te kunnen eten, voor de een werd dit de traditionele Slovak Pub, en voor de ander en plaatselijke Mc Donalds. Al met al was de eerste dag een goed begin van de reis, en gaf het een goed vooruitzicht voor de komende dagen. Voldaan keerde iedereen dan ook ’s avonds terug naar het hostel, waar nog gezellig een flinke fles bier werd gedronken.

DAG 3: BRATISLAVA
Zondag 5 oktober 2008

Een lekker ontbijtje in een hippe Sushi & Salad bar maakte een prima start van een drukke dag. Daarna bracht een comfortabele blauwe bus ons naar het gigantische stadsdeel Petržalka. Hier vertelde Lubica Vitková, docente aan de architectuur faculteit van Bratislava, over het wel en wee van dit stadsdeel dat gekenmerkt wordt door de typische woningbouw ten tijde van het communisme: Plattenbau. Zij kon ons prima vertellen over de problemen die er in dit stadsdeel in de loop van de tijd zijn ontstaan. Hierbij gaf ze achterliggende oorzaken en liet ze ons zien wat voor plannen er waren dit stadsdeel te renoveren. Het eerste deel van de rondleiding toonde nieuwbouw aan de rand van Petržalka in de vorm van kantoren en winkelvoorzieningen. Doordat de bus ons verder rondreed door het stadsdeel was er een goed gevoel van de immense schaal van de woningbouw die hier gerealiseerd is. Als laatste onderdeel van de rondleiding liet ze zien waar het eerste deel van de wijk gebouwd was. Renovatie leek dit deel van Petržalka een stuk leefbaarder te maken. De bus zette ons midden in het centrum van Bratislava af waar we van onze lunch hebben kunnen genieten. In de middag werd het tijd voor het volgende punt van het programma: een bezoek aan de vastgoedontwikkelaar Sollaris. Deze werkt mee aan plannen voor het stadsdeel Petržalka waarbij het centrum een opwaardering zou moeten krijgen door de bouw van kantoor- en winkelvoorzieningen. Helaas was er sprake van slechte communicatie waardoor het nieuws ons nooit was bereikt dat er die dag niemand op het bureau aanwezig zou zijn. Dit gaf ons tijd voor wat ontspanning en een wandeling naar het laatste bezoek van de dag. De bouwplaats van de Sky Towers was de bestemming. Hier gaf Milín Kaňuščák ons een rondleiding en liet hij de verschillende verdiepingen van het appartementencomplex zien. Toch wel het hoogtepunt van de rondleiding was het bezichtigen van het penthouse en een bezoek aan het dak, waar er een prachtig uitzicht over de stad was. Een nabij winkelcentrum gaf ons het nodige voedsel om de avond in te vullen met een eigen programma. Voor velen betekende dit op tijd naar bed, de volgende ochtend zouden we immers weer vroeg opstaan…

DAG 4: BOEDAPEST
Maandag 6 oktober 2008

Vroeg was het inderdaad. Om half 6 werd iedereen gewekt. Na het inpakken van de tassen konden we een ontbijtpakket ophalen. Rond half 8 zaten we eindelijk in de trein en drie en een half uur later kwamen we aan in Boedapest. Zittend op de trappen voor het station konden we even uitpuffen van de reis en genieten van een heerlijk zonnetje. Het hostel was al net zo zonnig, nieuw en schoon en helemaal door IKEA gemeubileerd. Na wat opfrissen verplaatsten we ons naar een winkelcentrum vlak bij het hostel waar we even lekker konden lunchen vooraleer we naar het Palace of the Arts zouden gaan.
Met een volle maag en een mooie wandeling later kwamen we aan bij het Palace of the Arts. Christina, onze Nederlandstalige gids, leidde ons rond door het indrukwekkende gebouw. Ieder deel van dit kolossale paleis staat in dienst van cultuur. Het is het huis van de muziek – van klassiek tot jazz tot modern- en van de opera, van dans en van contemporary art en schilderkunst. Gabor Zoboki van Zoboki Demeter & Associates Architects heeft een prachtige sfeer gecreëerd door het gebruik van design en materialen. Na wat rondneuzen in de museumwinkel, die barst van de interessante boeken over kunst en architectuur, gingen we door naar de Godör Klub.
De Godör Klub is gelegen op een klein stukje groen midden in de stad. Op dit groene plein zijn veel mensen te vinden die even genieten van de omgeving, gaan pootjebaden, en kinderen die tussen de bomen spelen. De Godör Klub zelf is een kruising tussen een nachtclub en een expositieruimte. Het ontvangt diffuus licht van een bovenliggende vijver, wat zorgt voor een mooi lijnenspel in de onderliggende ruimtes.
Helaas waren ze binnen aan het verbouwen waardoor het spel van het licht geplaatst wordt in een stoffig en rommelig decor. Dat mocht de pret echter niet drukken. Nadat we allemaal de sfeer van het plein hadden kunnen inademen, gingen we met de metro terug naar het winkelcentrum. Hier gaat iedereen zijn eigen weg, op zoek naar een leuk eettentje. Het was een vrij avondprogramma dus een volle maag was gewenst, zeker voor dat stappen dat velen nog wilden doen!

DAG 5: BOEDAPEST
Dinsdag 7 oktober 2008

Een ontbijtje en een lekkere kop koffie vormden de goede start van deze tweede dag in Boedapest. Bij het verzamelen buiten voor het hostel, beloofde het zonnetje al een mooie dag. Om 10 uur kwamen we aan bij het Social Housing Project. De architect, Peter Kis, was daar hoogstpersoonlijk aanwezig om ons wat meer te vertellen. Naast een maquette had hij ook een heleboel interessant feitjes over het gebied en dit project. Zelf was hij enorm enthousiast, allerlei anekdotes kwamen boven tafel. Na het aanbellen bij de derde bewoner mochten we eindelijk naar binnen. De groene binnenplaats en de looproutes vielen meteen op, en werden vol plezier door ons bewandeld en gefotografeerd. Na een half uurtje werd ons door een paar bewoners vriendelijk doch dringend verzocht om het pand te verlaten.
Na dit enerverende ochtendprogramma gingen we op weg naar het ING Headquarter. Eerst even lunchen in de nabije omgeving en daarna een rondleiding door een van de medewerkers van het architectenbureau Erick van Eegeraat Associated Architects. Zij hebben het ING Headquarter in Boedapest immers ontworpen en tevens een eigen kantoor in het pand.
Iedereen was hard aan het werk in de grote, lichte, open ruimte. Er staan maquettes van verschillende projecten, er hangen presentatiedoeken en diverse tekeningen op. We hebben zelfs achter het bureau van Erick van Eegeraat zelf gezeten -hij was immers niet aanwezig die dag-.
Na dit kijkje in de wereld van de architecten gingen we op weg naar het startpunt voor de historische kijk op Boedapest. Judit Németh zou ons een rondleiding geven maar was helaas verhinderd. Gelukkig had ze op het laatste moement een professionele gids voor ons kunnen regelen om haar te vervangen. Door hem werden we rondgeleid op de berg van Buda. Onder andere de burcht van Boeda, het Vissersbastion, het Hilton en de St. Stephanus-basiliek kwamen we tegen terwijl het langzaam aan begon te schemeren. Op het einde van de rondleiding werden we afgezet bij een restaurant. Dat was inderdaad een goede tip. Wat hebben we hier heerlijk gegeten, op kosten van de commissie!
Verzadigd en wel gingen we terug naar het hostel of op weg naar hartje stad om de dag in stijl af te maken.

DAG 6: BOEDAPEST
Woensdag 8 oktober 2008

Voor velen onder ons was dit een zware ochtend. Bij het ontbijt werd er nagepraat over de activiteiten van de avond ervoor. Nog even snel een kopje koffie of thee drinken voordat we weer gaan. Voor deze ochtend stond het House of Terror op de agenda. Dit gebouw is 12 jaar lang gebruikt als cellencomplex door de Nazi’s tijdens de Tweede Wereldoorlog. Bij zonnig weer weerspiegelt het woord Terror op de gevel door de diepe inkepingen in het staal. Alleen die weerspiegeling boezemt al ontzag in voor het pand en voor de gebeurtenissen waarvan we weten dat ze hebben plaatsgevonden. We gingen in lichte spanning naar binnen, waar we werden verwelkomd door onze gids voor die ochtend. Er werd ons verteld dat dit gebouw de slachtoffers van terreur herdenkt, en ons tegelijkertijd wil herinneren aan de afschuwelijke terroristische daden die gepleegd werden door dictatorschappen. Ook het cellenblok kregen we te zien. Wat was het heerlijk om een kleine 2 uurtjes later weer in de warme zon buiten te staan.
De dag was echter nog niet voorbij. We namen de metro naar Millenáris Park, waar we in de gelegenheid waren om te lunchen na een korte introductie. Dit park is gelegen op het voormalige terrein van de Ganz Electrical Factory. Delen van de oude fabriek zijn gerenoveerd en hebben een functieverandering ondergaan naar bijvoorbeeld een café, theater of expositieruimte. Een prima achtergrond voor onze lunch.
Hierna startte de onderzoeksmiddag. Na het maken van verschillende groepsfoto’s gingen we per onderzoeksgroepje op weg naar een locatie of gebouw in Boedapest, gerelateerd aan het onderzoek.
Het avondprogramma was vrij. Dat was ook wel nodig want de volgende dag zouden we om 4 uur gewekt worden. Slaap lekker!

DAG 7: ZAGREB
Donderdag 9 oktober 2008

Vandaag was het erg vroeg. De wekker ging al om 4.00 uur aangezien de trein al om 6.05 uur vertrok. Vele vermoeide hoofden die maar net boven de dekens uitkwamen bij de wekdienst. Er zaten immers al 7 dagen op en iedereen begon redelijk af te takelen. Na een treinreis van 6 uur kwamen we dan eindelijk aan op het station Glavni Kolod in Zagreb. Hier ontstond een kleine onrust aangezien er nergens 40 tram kaartjes te koop waren. Dit is natuurlijk niet iets waar je rekening mee houd als je op een centraal station van een hoofdstad aankomt. Haastig werd er gezocht naar kaartjes ergens in de stad. Uiteindelijk is het toch nog goed gekomen en zat de helft van de groep na een half uur in de eerste tram.

Aangekomen bij het hostel werden de kamers snel verdeeld. Na een korte opfrisstop in Hostel Lika gingen we meteen door naar het gemeentehuis van Zagreb. Daar hadden we een afspraak met Visnja Bedenko, verantwoordelijke voor stadsontwikkeling. Het gemeentehuis was leuk om te zien. Toch altijd interessant hoe dat in andere landen werkt. De lezing van Visnja Bedenko ging over de stedebouwkundige ontwikkeling van Zagreb vanaf 1900. Hier had hij dan ook de nodige plattegronden van om ons te laten zien. Omdat iedereen nog erg moe was van de reis was het een moeilijke opdracht om wakker te blijven. Na de lezing was iedereen vrij voor de rest van de avond. Snel werd door vele de tram gepakt om het centrum van Zagreb eens te gaan verkennen en opzoek te gaan naar een lekker tentje om te eten.

DAG 8: ZAGREB
Vrijdag 10 oktober 2008

Het ontbrekende ontbijt van het hostel was een reden voor enkele commissieleden om naar de dichtstbijzijnde supermarkt te sprinten. De complete brood-, beleg- en bananenvoorraad werd daar opgekocht en in plastic zakken haastig naar het hostel vervoerd. Daar ontwikkelde zich een waar fabrieksproces zodat we binnen 30 minuten een compleet ontbijt voor 40 personen gereed hadden.

Met een volle maag stapten we op de tram naar het Contemporary Art museum, wat nog in aanbouw was. Hier ontmoetten we Alda Alagic en Marc Glaudemans van Stadslab uit Tilburg, die een deel van ons programma verzorgde. Architect ….. gaf ter plaatse uitleg over zijn plannen. Het gebouw zag er strak en modern uit met horizontale betonnen lamellen en groene kunststof panelen. De enorme ruimten deden open en licht aan en de groene lichtaccenten gaven het geheel een futuristisch tintje. Voor de lunch begaven we ons naar het gezellig historische centrum van Zagreb. Ieder kon hierbij zijn eigen weg gaan. Met de lekkere zomerse temperaturen was het geen straf om op eigen houtje door de stad te slenteren.

’s Middags verzamelden we bij het grote standbeeld van een paard op J. Jelacica. Stadslab had namelijk een lezing verzorgd bij DAZ (Društvo Arhitekata Zagreba), waar Krunoslav Ivanisin ons meer vertelde over het samenwerkingsverband van verschillende architecten.
De rest van de middag was vrij en kon besteed worden om nog wat souvenirtjes voor het thuisfront te kopen of lekker van de zomerse sfeer te genieten. ‘s Avonds stond er echter wel nog een leuke verrassing te wachten: een voorstelling in de plaatselijke schouwburg. De voorstelling was ‘A Midsummer Nights Dream’ van Shakespeare. Het stuk werd op een erg komsiche manier vertolkt!

DAG 9: ZAGREB
Zaterdag 11 oktober 2008

De laatste dag in Zagreb en daarmee ook meteen de laatste ‘echte’ dag van de studiereis. ’s Avonds zouden we namelijk met de nachttrein weer richting Nederland vertrekken. Voordat het zo ver was, stonden er eerst nog een tweetal activiteiten op het programma. Na het ontbijt pakten we de tram richting het noorden van Zagreb, om daar een architectenbureau te bezoeken. Het architectenbureau 3LHD wierf bekendheid in Kroatië door verschillende projecten, zoals het ontwerp van de 123 Towers en luxe wooncomplexen in Zagreb. We werden door één van de partners van het bureau, Marko Dabrovic, in een modern ingericht kantoor hartelijk ontvangen. Het was een enthousiaste jongeman met passie voor het vak. Hij gaf ons een zeer interessante presentatie over het werk van dit architectenbureau. Hierbij werd niet alleen op de architectuur ingegaan, maar ook de constructie, stedenbouw en het bouwproces werden besproken. Mooie animaties maakten deze presentatie compleet. De deelnemers bleven geboeid door de spreker, ondanks het feit ze al vele presentatie hadden gehoord en behoorlijk vermoeid waren. Dit is een hele prestatie. Doordat het zaterdag was en dus geen werkdag, had Marko alle tijd om onze vragen te beantwoorden en ons een blik te laten werpen in de ateliers. Als aandenken gaf hij ons een boekwerk over het architectenbureau mee, wat wij natuurlijk graag in ontvangst namen.

Na dit bezoek kregen de deelnemers de tijd om op eigen gelegenheid ergens te lunchen. Het groene hoefijzer van Zagreb was toch wel de meeste geliefde plek hiervoor. Natuurlijk werd er weer verzameld bij ‘het beeld van het paard’ op het centrale plein van Zagreb.

Als laatste activiteit stond een historische rondleiding door het centrum van Zagreb op de planning. In sneltreinvaart kregen we de kathedraal, het parlement en een aantal andere gebouwen te zien. De tocht liep vanaf het centrale plein van Zagreb de heuvels op, waardoor we ook wat mooie panorama foto’s van Zagreb hebben kunnen meepikken.

Het diner van die avond was op eigen gelegenheid, lekker uitgebreid natafelen was er niet bij, om 21.00 uur moesten we namelijk bepakt en bezakt weer op het station van Zagreb staan. Daar stapten we meteen op de nachttrein naar München. Nadat iedereen zich in een zo aangenaam mogelijke slaappositie had gemanoeuvreerd, was de slaap snel gevat. Niet opmerkelijk na zo’n indrukwekkende en enerverende maar toch ook wel zeer vermoeiende reis langs drie hoofdsteden in Oost-Europa.

DAG 10: TERUGREIS
Zondag 12 oktober 2008

Na een zeer ‘comfortabele’ nacht in de trein, hadden we ook deze laatste dag geen tijd om even wat langer te blijven liggen. Om 06.15 uur in de ochtend arriveerden we namelijk met de nachttrein op het station van München. Daar stapten we over op de intercity naar Düsseldorf, het einde van deze reis kwam langzaamaan dichterbij. Hierna volgde nog twee keer overstappen voordat we, vrij goed op schema, op het station in Eindhoven aankwamen. Hiermee was de studiereis dan echt voorbij. Een reis waarbij, ondanks het vele gereis met het openbaar vervoer, alles goed is verlopen.